Saha Notları
Latince: Bir İmparatorluğun Dilinden Dünyanın Dillerine
Latincenin hikâyesi Roma'nın yükselişiyle başlamadı. Başlangıçta İtalya Yarımadası'nın küçük bir bölümünde konuşulan bölgesel bir dildi. Roma büyüdükçe Latince de büyüdü; önce İtalya'ya, ardından Batı Akdeniz'e yayıldı.
Sibirya'dan dijital dünyaya bir ses: Saha (Yakut) Türkçesi için konuşma modeli
Saha Türkçesi (Yakutça) için eğittiğimiz metinden konuşmaya (Text-to-Speech, TTS) modelimiz. Sibirya'nın kuzeydoğusunda, özellikle Saha Cumhuriyeti'nde konuşulan bu dilin dijital ses teknolojilerinde yer bulmasına katkı sunmayı hedefliyoruz.
31
Dil ve varyant belgeleniyor
Büyüyen bir kelime kartı ve ses arşivimiz de var — bu sayılar Diller sayfasında dil dil güncel tutuluyor.
Bizans Ortaçağ Hellencesi: Bir İmparatorluğun Diline Dönüşen Dil
Bir dilin tarihindeki en ilginç anlardan biri, başka bir ülkenin dili hâline gelmesi değil; başka bir imparatorluğun kendi dili hâline gelmesidir. Hellencenin Roma İmparatorluğu içindeki hikâyesi tam olarak böyle bir dönüşümün hikâyesidir.
Anadil.org Ekibi
Başkurtça dijital dünyada konuşuyor: AnadilBashkirTTS
Anadil.org'un geliştirdiği AnadilBashkirTTS, Başkurtça metinleri konuşmaya dönüştürmek için hazırlanan açık kaynaklı bir model. Hugging Face üzerinde yayımlanan çalışma, Başkurtçanın metinden konuşmaya teknolojilerinde kullanılabilmesine yönelik bir adım.
Anadil.org Ekibi
Anadil Sözlük Veri Setleri Artık Hugging Face’te: Diller Arasında Açık Bir Veri Köprüsü
Anadolu ve çevresinde konuşulan dillerin dijital dünyada daha görünür olması, yalnızca bu dillerde içerik üretmekle değil, onları araştırmak ve bilgisayarlarla işlemek için gerekli dil kaynaklarını oluşturmakla da mümkün.
Anadil.org Ekibi
Tatarca dijital dünyada ses buluyor: AnadilTatarTTS ile metinden konuşmaya
Anadil.org'un geliştirdiği AnadilTatarTTS, Tatarca metinleri konuşmaya dönüştürmek için hazırlanmış açık kaynaklı bir model. Hugging Face üzerinde yayımlanan çalışma, Tatarcanın yalnızca yazılı içeriklerde değil, ses üreten dijital uygulamalarda da kullanılabilmesine yönelik bir adım.
Anadil.org Ekibi
Hellence: Anadolu Kıyılarından Dünyayı Değiştiren Bir Dil
Anadolu'nun batı kıyılarında yazıldı. Miletos'ta, Efes'te, Smyrna'da, Halikarnassos'ta, Foça'da ve Ege adalarında insanlar yüzyıllar boyunca Yunancanın farklı biçimlerini konuştu ve yazdı. Bugün bu kentlerin bazıları arkeolojik alan, bazıları modern şehirlerin içinde kalmış durumda.
Anadil.org Ekibi
Bir dili yalnızca okumak değil, duymak da: Azerbaycan Türkçesi için açık kaynaklı ses modeli
AnadilAzerbaijaniTTS, bu alandaki çalışmalardan biri. Anadil.org tarafından yayımlanan açık kaynaklı model, Azerbaycan Türkçesindeki metinleri konuşma sesine dönüştürmek üzere geliştirildi.
Anadil.org Ekibi
Persçe: Anadolu Kayalıklarında Bir İmparatorluğun Sesi
Eski Persçe de Anadolu'nun bazı kayalıklarında ve anıtlarında böyle bir iz bıraktı. Bugün Van Kalesi'ne baktığımızda Urartu krallarının açtığı kayaları, surları ve mezarları görüyoruz.
Anadil.org Ekibi
Bir koleksiyondan fazlası: Aleksandre Jaba'nın izinde Kürtçenin yazılı hafızası
Koleksiyonun en önemli özelliklerinden biri, yalnızca klasik edebiyat eserlerinden oluşmaması. 2026'da yayımlanan külliyat, 39 farklı esere ait 69 el yazması nüshayı 15 ciltte bir araya getiriyor.
Anadil.org Ekibi
Bozkırdan bir ses: Kazakça için geliştirdiğimiz yeni TTS
Anadil'de bu kez Kazakça için bir metinden sese modeli hazırladık: Anadil_Kazakh_TTS. Modelin amacı oldukça yalın: Kazakça bir metin verdiğinizde, bu metni yapay zekâ aracılığıyla seslendirmek. Fakat bu basit görünen işin arkasında, bir dilin seslerini ve telaffuz alışkanlıklarını örneklerden öğrenmeye çalışan bir sistem var.
Anadil.org Ekibi
Sidece: Akdeniz’in Kıyısında Unutulan Bir Kent Dili
Bugün Side'nin taşları hâlâ ayakta, kentin adı hâlâ yaşıyor, fakat o taşların üzerinde yazan dili artık kimse konuşmuyor. Üstelik Sideceyi ilginç yapan yalnızca kaybolmuş olması değil.
Anadil.org Ekibi
Tanıdık kelimelerin peşinde: Özbekçe ile bir ses
Bugün Özbekistan'ın resmî dili ve yalnızca Özbekistan'la sınırlı değil; Tacikistan, Kırgızistan, Kazakistan, Türkmenistan, Afganistan ve başka bölgelerde de konuşur toplulukları bulunuyor.
Anadil.org Ekibi
Karca: Mısır’dan Karya’ya Uzanan Bir Dilin İzinde
Güneybatı Anadolu'nun Karya bölgesinde konuşulan bu eski dilin bugün elimizdeki en dikkat çekici belgelerinin önemli bir bölümü Mısır'dan geliyor.
Anadil.org Ekibi
Bir kelime tanıdık, cümle biraz farklı: Türkmen Türkçesi
Türkmen Türkçesi ile Türkiye Türkçesi, Türk dilleri ailesinin Oğuz grubunda yer alan iki yakın akraba dil. Azerbaycan Türkçesi ve Gagauzca da aynı grubun içinde bulunuyor. Yani aralarındaki benzerlik yalnızca birkaç ortak kelimeden ibaret değil; dilin temel yapısında, eklerde ve cümle kuruluşunda da kendini gösteriyor.
Anadil.org Ekibi
Likçe: Anadolu’nun Güneybatısından Kalan Bir Ses
Antalya'nın Kaş ilçesine bağlı Ksanthos'a gittiğinizde taşların arasında yürürken çok eski bir dünyanın izleriyle karşılaşırsınız. Anıtsal mezarlar, kaya mezarları, tiyatrolar, tapınaklar ve sütunlar…
Anadil.org Ekibi
Bir dilin sesi nasıl kaydedilir? Uygurca için yeni bir proje
Yeni modelimiz Anadil_Uyghur_TTS, yazılı Uygurcayı sese dönüştürmek için hazırladığımız açık kaynaklı bir TTS çalışması. Modeli VoxCPM2 üzerine LoRA ile eğittik ve Mozilla Common Voice'taki Uygurca kayıtlarından yararlandık.
Anadil.org Ekibi
Lidce: Kendi Alfabesiyle Yazılan, Ama Hâlâ Tam Olarak Konuşamadığımız Dil
Batı Anadolu'nun antik dillerini düşündüğümüzde akla önce Efes, Miletos, Bergama ya da Troya gibi büyük kentler geliyor. Fakat bu kentlerin taşlarında ve çevresindeki vadilerde başka bir Anadolu'nun izleri de var: Lidyalıların Anadolu'nun batısında konuştuğu Lidce.
Anadil.org Ekibi
Anadil Kırgızca TTS: Kırgızcanın sesi artık Anadil ailesinde
Bu kez Anadil TTS ailesine Kırgızca katılıyor. Anadil_Kyrgyz_TTS, Kırgızca metinleri konuşmaya dönüştürmek amacıyla geliştirilmiş açık kaynak bir TTS modeli.
Anadil.org Ekibi
Frigce: Taşların Arasında Hâlâ Konuşan Bir Dil
Bir dili kaybettiğimizde geriye ne kalır? Bazen birkaç kelime, bazen bir mezar taşı, bazen bir kitabın kenarına düşülmüş kısa bir not… Frigce içinse geriye çok daha ilginç bir şey kaldı: Anadolu'nun kayalarına kazınmış yüzlerce yazıt.
Anadil.org Ekibi
Anadil Ermenice TTS: Ermenicenin sesini dijital dünyaya taşımak
Ermenice başlı başına tehlike altındaki bir dil değildir. Ermenistan'ın resmî dilidir ve dünya çapında milyonlarca insan tarafından konuşulur. Ancak Ermenicenin Batı Ermenicesi kolunun durumu farklıdır.
Anadil.org Ekibi
Sami Dilleri: Anadolu’da Binlerce Yıl Konuşulan Bir Dil Ailesinin İzleri
Akadca, Aramice, Fenikece, İbranice ve daha sonraki dönemlerde Süryanice ve Arapça gibi diller, farklı zamanlarda Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde konuşuldu, yazıldı veya kullanıldı. Bugün bu dillerin bir kısmı artık konuşulmuyor; bazıları ise milyonlarca insanın ana dili olmaya devam ediyor.
Anadil.org Ekibi
Ladino’nun sesini dijitale taşımak: Anadil’den yeni bir açık kaynak TTS modeli
Daha önce Lazca, Zazaca, Adığece ve Kurmancî için geliştirdiğimiz açık kaynak konuşma sentezi çalışmalarının ardından şimdi sırayı Ladino’ya getirdik. AnadilLadinoTTS, Ladino yani Judeo-Spanish için geliştirdiğimiz yeni açık kaynak Text-to-Speech modelimiz.
Anadil.org Ekibi
Anadolu’nun Kayıp Dilleri
Hititçeden Luviceye, Frigceden Lidceye, Aramice'den Hellenceye, Ermeniceden Süryaniceye, Lazcadan Zazacaya kadar yüzlerce yıl boyunca farklı topluluklar aynı topraklarda kendi dillerini konuştu. Bazıları taşlara yazıldı, bazıları yalnızca günlük konuşmalarda yaşadı, bazıları ise geride birkaç kelime ve isimden başka iz bırakmadı.
Anadil.org Ekibi
Luvice: Anadolu’nun Taşlara Kazınmış Dili
Sanki bütün bu resim gibi işaretler Mısır'dan çıkmış ve dünyanın farklı yerlerine yayılmış tek bir yazı sisteminin parçalarıymış gibi düşünüyoruz. Oysa Anadolu'nun kendi hiyeroglif geleneği vardı. Üstelik bu yazıyla kaydedilen dil, Anadolu'nun bugün artık konuşulmayan en önemli dillerinden biri olan Luviceydi.
Anadil.org Ekibi
Kurmancî İçin Bir Ses: Açık Ağırlıklı Yeni TTS Modelimizi Yayınladık
Kurmancî gibi milyonlarca insan tarafından konuşulan ama dijital kaynakları hâlâ sınırlı olan diller içinse aynı teknolojileri üretmek çok daha zor. Biz Anadil olarak bu boşluğu kapatmak için çalışıyoruz.
Anadil.org Ekibi
Anadolu’ya Yazının Gelişi: Kil Tabletlerden Taşa Kazınan Dillere
Yazılı kaynaklar, MÖ III. binyılın son çeyreğinden itibaren Akkadlıların, MÖ II. binyılın başlarından itibaren ise Asurluların Anadolu’ya ticaret için geldiklerini gösterir.
Anadil.org Ekibi
AnadilAdygheTTS yayında: Adığece için ailenin en büyük sesli konuşma modeli
54.004 ses segmentiyle eğitilen AnadilAdygheTTS, Adığece (Çerkesçe) metni doğal bir sese dönüştürüyor ve Hugging Face üzerinden herkese açık MIT lisansıyla yayında.
Anadil.org Ekibi
MozilLaz artık canlı: Lazca TTS modelini tarayıcınızdan ücretsiz deneyin
Hugging Face Space üzerinde yayına aldığımız MozilLaz demo sayfasıyla Lazca metinleri kod yazmadan, doğrudan tarayıcınızda sese dönüştürebilirsiniz.
Anadil.org Ekibi
Turoyo: Tur Abdin'in Yaşayan Sesi
Bir dil düşünün; binlerce yıllık bir coğrafyanın içinde doğmuş, taş evlerin arasında, manastırların çevresinde, bağlarda ve köylerde konuşulmuş olsun. Sonra o dili konuşan insanların büyük bir bölümü dünyanın farklı yerlerine dağılsın. Dil artık yalnızca doğduğu yerde değil; İsveç'te, Almanya'da, Hollanda'da, Amerika Birleşik Devletleri'nde ve Türkiye'nin büyük şehirlerinde de konuşulsun. Ama bütü
Anadil.org Ekibi
Zazaca'da ilk adım: Mozilla Zazaca Alpha TTS modeli
Zazaca için eğitilen ilk açık kaynak sesli konuşma modelini alpha sürümüyle paylaşıyoruz; veri büyüdükçe geliştirmeye devam edeceğiz.
Anadil.org Ekibi
MozilLaz yayında: Lazca için ilk açık kaynak sesli konuşma modeli
VoxCPM2 ve LoRA ince ayarıyla eğitilen MozilLaz, Lazca metni doğal bir sese dönüştürebiliyor ve Hugging Face üzerinden herkese açık.
Anadil.org Ekibi
Karamanlıca: Yunan Harfleriyle Yazılan Türkçe
Osmanlı Anadolusu'nda Türkçe konuşan Ortodoks Hristiyanlar, kendi dillerini Yunan alfabesiyle yazdı. Karamanlıca, bir dilin ve bir yazının aynı şey olmadığını gösteren en çarpıcı örneklerden biri.
Anadil.org Ekibi
Kürtçe Neden Tehlike Atlası'nda Yok?
Türkiye'de Türkçeden sonra en çok konuşulan ana dil Kürtçe olmasına rağmen, UNESCO bu dili "tehlikede" listesine almıyor. Bunun nedeni, "tehlike" kavramının aslında ne anlama geldiğiyle ilgili.
Anadil.org Ekibi
Anadolu'nun Dil Aileleri: Aynı Coğrafya, Farklı Kökenler
Lazca ve Zazaca genellikle birbirine ya da Kürtçeye karıştırılır; oysa dilbilimsel sınıflandırmada üçü de ayrı ailelerden gelir. Bu yazı, sık karıştırılan birkaç dili kök ailelerine göre ayırıyor.
Anadil.org Ekibi
Hititçe: Anadolu'da Çözülen İlk Hint-Avrupa Dili
1915'te Çek dilbilimci Bedřich Hrozný, Boğazköy'de bulunan çivi yazılı bir tablette 'ekmek yiyeceksiniz, su içeceksiniz' cümlesini çözdüğünde, Hint-Avrupa dil ailesinin haritası yeniden çizildi.
Anadil.org Ekibi
Urartuca: Van Kalesi'nin Çivi Yazılı Sessizliği
MÖ 9-6. yüzyıllar arasında Van Gölü çevresinde bir imparatorluk kurmuş Urartular'dan bugüne yalnızca taşa kazınmış kelimeler kaldı — ve bilinen hiçbir torun dil yok.
Anadil.org Ekibi
Suret: Adı "Urmice"den Gelen, Türkiye'de Artık Konuşanı Kalmayan Dil
Adını İran'ın Urmi kentinden alan Suret, Doğu Süryani Kilisesi'ne bağlı toplulukların dili — ama UNESCO'ya göre Türkiye'de artık bu dili konuşan kimse kalmadı.
Anadil.org Ekibi
İstanbul'da Bir Kayıp Diller Sergisi: Rezan Has Müzesi
İstanbul'da bir üniversite müzesi, yıllardır "Kayıp Dillerin Fısıldadıkları" adıyla Anadolu'nun kayıp ve tehlikedeki dillerini konu alan bir sergi ve panel dizisi yürütüyor.
Anadil.org Ekibi
Türkiye'de Kaç Dil Tehlikede? Sayılar Neden Kaynaktan Kaynağa Değişiyor?
Bir kaynak 15, bir başkası 18, bir üçüncüsü 21 diyor. Türkiye'deki tehlikedeki dil sayısı neden kaynaktan kaynağa bu kadar farklı raporlanıyor?
Anadil.org Ekibi
Bir Dil Ne Zaman "Tehlikede" Sayılır? UNESCO'nun Dokuz Ölçütü
UNESCO bir dilin tehlike derecesini keyfi olarak değil, dokuz farklı ölçüte göre belirliyor — konuşucu sayısından devlet politikalarına kadar.
Anadil.org Ekibi
Romanca: Sınır Tanımayan Bir Dilin Anadolu'daki İzi
Dünya genelinde 15-20 milyon kişi tarafından konuşulduğu tahmin edilen Romanca, tek bir ülkeye ya da bölgeye ait olmayan, göçebe tarihiyle şekillenmiş bir dil.
Anadil.org Ekibi
Gagavuzca: Ortodoks Hristiyan Türkler Nasıl Moldova'ya Gitti?
Gagavuzlar dil olarak Türkçeye çok yakın bir Oğuz Türkçesi konuşur ama dinen Ortodoks Hristiyandır — ve 1923'te din esaslı mübadeleyle Edirne'den Yunanistan'a gönderilmişlerdir.
Anadil.org Ekibi
Hemşince: Karadeniz'in Sakladığı Dil
Hopa ve Borçka'nın dağ köylerinde konuşulan Hemşince, Batı Ermenicesinin bir kolu mu yoksa ayrı bir dil mi tartışması hâlâ süren, az bilinen bir Karadeniz dili.
Anadil.org Ekibi
Adigece ve Çerkezce: Batı ile Doğu Arasındaki Fark
"Çerkezce" tek bir dil değil; Batı Çerkezcesi (Adigece) ve Doğu Çerkezcesi (Kabardeyce) olmak üzere resmî olarak ayrı kabul edilen iki dilden oluşuyor.
Anadil.org Ekibi
Abazaca mı, Abhazca mı? Birbirine Karıştırılan İki Dil
İsimleri birbirine bu kadar benzeyen, yakın akraba iki dil: Abazaca ve Abhazca. Ama ikisi aynı dil değil — ve ikisi de Anadolu'da konuşuluyor.
Anadil.org Ekibi
1864 Büyük Çerkes Sürgünü ve Anadolu'nun Kafkas Dilleri
Abazaca, Abhazca, Adigece, Çerkezce ve Ubıhça'nın bugün Anadolu'da konuşulmasının ortak nedeni tek bir tarihsel olay: 1864'teki Kafkasya sürgünü.
Anadil.org Ekibi
Ubıhça: 82 Ünsüzü Olan, Sessizliğe Gömülen Dil
Dünyanın bilinen en zengin ünsüz envanterine sahip dillerinden biri olan Ubıhça, son konuşucusu Tevfik Esenç'in 1992'deki ölümüyle tarihe karıştı.
Anadil.org Ekibi
Kapadokya Yunancası: 2005'te "Yeniden Keşfedilen" Dil
Konuşucularının 1960'lardan beri öldüğü sanılan Kapadokya Yunancası, 2005'te iki dilbilimcinin Yunanistan'da hâlâ bu dili konuşan kişiler bulmasıyla yeniden gündeme geldi.
Anadil.org Ekibi
Pontus Rumcası: Trabzon Köylerinde Hâlâ Konuşulan Yunanca
1923 nüfus mübadelesi Hristiyan Rumları Yunanistan'a gönderdi, ama Müslüman Pontus Rumcası konuşucuları din esaslı mübadele kapsamına girmediği için Trabzon'un bazı köylerinde bugün de bu dili konuşuyor.
Anadil.org Ekibi
Batı Ermenicesi: Bir Diasporanın Dili
1915 öncesinde İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun büyük bölümünde konuşulan Batı Ermenicesi, bugün büyük ölçüde İstanbul ve dünyaya yayılmış bir diaspora tarafından yaşatılıyor.
Anadil.org Ekibi
Hertevince: Dört Kişiye Düşen Bir Dil
Siirt'in Hertevin köyünde konuşulan bu Aramice lehçesi, 1970'te bir Alman dilbilimci tarafından "keşfedilene" kadar bilim dünyasının haberi bile yoktu; bugün konuşabilen sadece birkaç kişi kaldı.
Anadil.org Ekibi
Mlahso: Tek Bir Kişiyle Birlikte Sönen Dil
Diyarbakır'ın Lice ilçesine bağlı bir köyde konuşulan Mlahso, son konuşucusu İbrahim Hanna'nın Suriye'de ölümüyle 1990'ların sonunda sessizliğe gömüldü.
Anadil.org Ekibi
Süryanicenin Dört Kolu: Turoyo, Suret, Hertevin, Mlahso Nasıl Ayrışır?
"Süryanice" tek bir dil değil; Türkiye'de ve çevresinde konuşulan Aramice kökenli en az dört farklı lehçeyi kapsayan bir şemsiye terim.
Anadil.org Ekibi
Ladino: Anadolu Toprağında Yaşayan Bir İspanyolca
Sefarad Yahudilerinin 1492'de İspanya'dan sürülüşüyle Osmanlı topraklarına taşıdığı Ladino, bugün İstanbul ve İzmir'de büyük ölçüde yaşlı kuşaklar arasında hayatta.
Anadil.org Ekibi
Nogayca: Anadolu'da Bir Kıpçak Türkçesi
Nogaylar 18. ve 19. yüzyıllarda Kafkasya'dan Anadolu'ya göç etti; bugün Türkiye'de konuşulan Nogayca, UNESCO tarafından "kesinlikle tehlikede" ilan edildi.
Anadil.org Ekibi
Dijital kazılarımızdan haberdar olun. Her ay yeni bir katman.
Yeni yazılar, dil keşifleri ve model güncellemeleri doğrudan posta kutunuza gelsin.
Abone Ol