Dijital Günce

Saha Notları

Öne Çıkan 11 November 2026

Latince: Bir İmparatorluğun Dilinden Dünyanın Dillerine

Latincenin hikâyesi Roma'nın yükselişiyle başlamadı. Başlangıçta İtalya Yarımadası'nın küçük bir bölümünde konuşulan bölgesel bir dildi. Roma büyüdükçe Latince de büyüdü; önce İtalya'ya, ardından Batı Akdeniz'e yayıldı.

Filtrele: Tümü Arkeoloji Dil Bilim Yapay Zeka
4 November 2026

Bizans Ortaçağ Hellencesi: Bir İmparatorluğun Diline Dönüşen Dil

Bir dilin tarihindeki en ilginç anlardan biri, başka bir ülkenin dili hâline gelmesi değil; başka bir imparatorluğun kendi dili hâline gelmesidir. Hellencenin Roma İmparatorluğu içindeki hikâyesi tam olarak böyle bir dönüşümün hikâyesidir.

Anadil.org Ekibi

2 November 2026

Başkurtça dijital dünyada konuşuyor: AnadilBashkirTTS

Anadil.org'un geliştirdiği AnadilBashkirTTS, Başkurtça metinleri konuşmaya dönüştürmek için hazırlanan açık kaynaklı bir model. Hugging Face üzerinde yayımlanan çalışma, Başkurtçanın metinden konuşmaya teknolojilerinde kullanılabilmesine yönelik bir adım.

Anadil.org Ekibi

27 October 2026

Anadil Sözlük Veri Setleri Artık Hugging Face’te: Diller Arasında Açık Bir Veri Köprüsü

Anadolu ve çevresinde konuşulan dillerin dijital dünyada daha görünür olması, yalnızca bu dillerde içerik üretmekle değil, onları araştırmak ve bilgisayarlarla işlemek için gerekli dil kaynaklarını oluşturmakla da mümkün.

Anadil.org Ekibi

25 October 2026

Tatarca dijital dünyada ses buluyor: AnadilTatarTTS ile metinden konuşmaya

Anadil.org'un geliştirdiği AnadilTatarTTS, Tatarca metinleri konuşmaya dönüştürmek için hazırlanmış açık kaynaklı bir model. Hugging Face üzerinde yayımlanan çalışma, Tatarcanın yalnızca yazılı içeriklerde değil, ses üreten dijital uygulamalarda da kullanılabilmesine yönelik bir adım.

Anadil.org Ekibi

21 October 2026

Hellence: Anadolu Kıyılarından Dünyayı Değiştiren Bir Dil

Anadolu'nun batı kıyılarında yazıldı. Miletos'ta, Efes'te, Smyrna'da, Halikarnassos'ta, Foça'da ve Ege adalarında insanlar yüzyıllar boyunca Yunancanın farklı biçimlerini konuştu ve yazdı. Bugün bu kentlerin bazıları arkeolojik alan, bazıları modern şehirlerin içinde kalmış durumda.

Anadil.org Ekibi

19 October 2026

Bir dili yalnızca okumak değil, duymak da: Azerbaycan Türkçesi için açık kaynaklı ses modeli

AnadilAzerbaijaniTTS, bu alandaki çalışmalardan biri. Anadil.org tarafından yayımlanan açık kaynaklı model, Azerbaycan Türkçesindeki metinleri konuşma sesine dönüştürmek üzere geliştirildi.

Anadil.org Ekibi

14 October 2026

Persçe: Anadolu Kayalıklarında Bir İmparatorluğun Sesi

Eski Persçe de Anadolu'nun bazı kayalıklarında ve anıtlarında böyle bir iz bıraktı. Bugün Van Kalesi'ne baktığımızda Urartu krallarının açtığı kayaları, surları ve mezarları görüyoruz.

Anadil.org Ekibi

14 October 2026

Bir koleksiyondan fazlası: Aleksandre Jaba'nın izinde Kürtçenin yazılı hafızası

Koleksiyonun en önemli özelliklerinden biri, yalnızca klasik edebiyat eserlerinden oluşmaması. 2026'da yayımlanan külliyat, 39 farklı esere ait 69 el yazması nüshayı 15 ciltte bir araya getiriyor.

Anadil.org Ekibi

12 October 2026

Bozkırdan bir ses: Kazakça için geliştirdiğimiz yeni TTS

Anadil'de bu kez Kazakça için bir metinden sese modeli hazırladık: Anadil_Kazakh_TTS. Modelin amacı oldukça yalın: Kazakça bir metin verdiğinizde, bu metni yapay zekâ aracılığıyla seslendirmek. Fakat bu basit görünen işin arkasında, bir dilin seslerini ve telaffuz alışkanlıklarını örneklerden öğrenmeye çalışan bir sistem var.

Anadil.org Ekibi

7 October 2026

Sidece: Akdeniz’in Kıyısında Unutulan Bir Kent Dili

Bugün Side'nin taşları hâlâ ayakta, kentin adı hâlâ yaşıyor, fakat o taşların üzerinde yazan dili artık kimse konuşmuyor. Üstelik Sideceyi ilginç yapan yalnızca kaybolmuş olması değil.

Anadil.org Ekibi

4 October 2026

Tanıdık kelimelerin peşinde: Özbekçe ile bir ses

Bugün Özbekistan'ın resmî dili ve yalnızca Özbekistan'la sınırlı değil; Tacikistan, Kırgızistan, Kazakistan, Türkmenistan, Afganistan ve başka bölgelerde de konuşur toplulukları bulunuyor.

Anadil.org Ekibi

30 September 2026

Karca: Mısır’dan Karya’ya Uzanan Bir Dilin İzinde

Güneybatı Anadolu'nun Karya bölgesinde konuşulan bu eski dilin bugün elimizdeki en dikkat çekici belgelerinin önemli bir bölümü Mısır'dan geliyor.

Anadil.org Ekibi

27 September 2026

Bir kelime tanıdık, cümle biraz farklı: Türkmen Türkçesi

Türkmen Türkçesi ile Türkiye Türkçesi, Türk dilleri ailesinin Oğuz grubunda yer alan iki yakın akraba dil. Azerbaycan Türkçesi ve Gagauzca da aynı grubun içinde bulunuyor. Yani aralarındaki benzerlik yalnızca birkaç ortak kelimeden ibaret değil; dilin temel yapısında, eklerde ve cümle kuruluşunda da kendini gösteriyor.

Anadil.org Ekibi

23 September 2026

Likçe: Anadolu’nun Güneybatısından Kalan Bir Ses

Antalya'nın Kaş ilçesine bağlı Ksanthos'a gittiğinizde taşların arasında yürürken çok eski bir dünyanın izleriyle karşılaşırsınız. Anıtsal mezarlar, kaya mezarları, tiyatrolar, tapınaklar ve sütunlar…

Anadil.org Ekibi

20 September 2026

Bir dilin sesi nasıl kaydedilir? Uygurca için yeni bir proje

Yeni modelimiz Anadil_Uyghur_TTS, yazılı Uygurcayı sese dönüştürmek için hazırladığımız açık kaynaklı bir TTS çalışması. Modeli VoxCPM2 üzerine LoRA ile eğittik ve Mozilla Common Voice'taki Uygurca kayıtlarından yararlandık.

Anadil.org Ekibi

16 September 2026

Lidce: Kendi Alfabesiyle Yazılan, Ama Hâlâ Tam Olarak Konuşamadığımız Dil

Batı Anadolu'nun antik dillerini düşündüğümüzde akla önce Efes, Miletos, Bergama ya da Troya gibi büyük kentler geliyor. Fakat bu kentlerin taşlarında ve çevresindeki vadilerde başka bir Anadolu'nun izleri de var: Lidyalıların Anadolu'nun batısında konuştuğu Lidce.

Anadil.org Ekibi

14 September 2026

Anadil Kırgızca TTS: Kırgızcanın sesi artık Anadil ailesinde

Bu kez Anadil TTS ailesine Kırgızca katılıyor. Anadil_Kyrgyz_TTS, Kırgızca metinleri konuşmaya dönüştürmek amacıyla geliştirilmiş açık kaynak bir TTS modeli.

Anadil.org Ekibi

9 September 2026

Frigce: Taşların Arasında Hâlâ Konuşan Bir Dil

Bir dili kaybettiğimizde geriye ne kalır? Bazen birkaç kelime, bazen bir mezar taşı, bazen bir kitabın kenarına düşülmüş kısa bir not… Frigce içinse geriye çok daha ilginç bir şey kaldı: Anadolu'nun kayalarına kazınmış yüzlerce yazıt.

Anadil.org Ekibi

7 September 2026

Anadil Ermenice TTS: Ermenicenin sesini dijital dünyaya taşımak

Ermenice başlı başına tehlike altındaki bir dil değildir. Ermenistan'ın resmî dilidir ve dünya çapında milyonlarca insan tarafından konuşulur. Ancak Ermenicenin Batı Ermenicesi kolunun durumu farklıdır.

Anadil.org Ekibi

2 September 2026

Sami Dilleri: Anadolu’da Binlerce Yıl Konuşulan Bir Dil Ailesinin İzleri

Akadca, Aramice, Fenikece, İbranice ve daha sonraki dönemlerde Süryanice ve Arapça gibi diller, farklı zamanlarda Anadolu'nun çeşitli bölgelerinde konuşuldu, yazıldı veya kullanıldı. Bugün bu dillerin bir kısmı artık konuşulmuyor; bazıları ise milyonlarca insanın ana dili olmaya devam ediyor.

Anadil.org Ekibi

30 August 2026

Ladino’nun sesini dijitale taşımak: Anadil’den yeni bir açık kaynak TTS modeli

Daha önce Lazca, Zazaca, Adığece ve Kurmancî için geliştirdiğimiz açık kaynak konuşma sentezi çalışmalarının ardından şimdi sırayı Ladino’ya getirdik. AnadilLadinoTTS, Ladino yani Judeo-Spanish için geliştirdiğimiz yeni açık kaynak Text-to-Speech modelimiz.

Anadil.org Ekibi

28 August 2026

Anadolu’nun Kayıp Dilleri

Hititçeden Luviceye, Frigceden Lidceye, Aramice'den Hellenceye, Ermeniceden Süryaniceye, Lazcadan Zazacaya kadar yüzlerce yıl boyunca farklı topluluklar aynı topraklarda kendi dillerini konuştu. Bazıları taşlara yazıldı, bazıları yalnızca günlük konuşmalarda yaşadı, bazıları ise geride birkaç kelime ve isimden başka iz bırakmadı.

Anadil.org Ekibi

26 August 2026

Luvice: Anadolu’nun Taşlara Kazınmış Dili

Sanki bütün bu resim gibi işaretler Mısır'dan çıkmış ve dünyanın farklı yerlerine yayılmış tek bir yazı sisteminin parçalarıymış gibi düşünüyoruz. Oysa Anadolu'nun kendi hiyeroglif geleneği vardı. Üstelik bu yazıyla kaydedilen dil, Anadolu'nun bugün artık konuşulmayan en önemli dillerinden biri olan Luviceydi.

Anadil.org Ekibi

23 August 2026

Kurmancî İçin Bir Ses: Açık Ağırlıklı Yeni TTS Modelimizi Yayınladık

Kurmancî gibi milyonlarca insan tarafından konuşulan ama dijital kaynakları hâlâ sınırlı olan diller içinse aynı teknolojileri üretmek çok daha zor. Biz Anadil olarak bu boşluğu kapatmak için çalışıyoruz.

Anadil.org Ekibi

19 August 2026

Anadolu’ya Yazının Gelişi: Kil Tabletlerden Taşa Kazınan Dillere

Yazılı kaynaklar, MÖ III. binyılın son çeyreğinden itibaren Akkadlıların, MÖ II. binyılın başlarından itibaren ise Asurluların Anadolu’ya ticaret için geldiklerini gösterir.

Anadil.org Ekibi

Yapay Zeka 17 August 2026

AnadilAdygheTTS yayında: Adığece için ailenin en büyük sesli konuşma modeli

54.004 ses segmentiyle eğitilen AnadilAdygheTTS, Adığece (Çerkesçe) metni doğal bir sese dönüştürüyor ve Hugging Face üzerinden herkese açık MIT lisansıyla yayında.

Anadil.org Ekibi

Yapay Zeka 16 August 2026

MozilLaz artık canlı: Lazca TTS modelini tarayıcınızdan ücretsiz deneyin

Hugging Face Space üzerinde yayına aldığımız MozilLaz demo sayfasıyla Lazca metinleri kod yazmadan, doğrudan tarayıcınızda sese dönüştürebilirsiniz.

Anadil.org Ekibi

Arkeoloji 15 August 2026

Turoyo: Tur Abdin'in Yaşayan Sesi

Bir dil düşünün; binlerce yıllık bir coğrafyanın içinde doğmuş, taş evlerin arasında, manastırların çevresinde, bağlarda ve köylerde konuşulmuş olsun. Sonra o dili konuşan insanların büyük bir bölümü dünyanın farklı yerlerine dağılsın. Dil artık yalnızca doğduğu yerde değil; İsveç'te, Almanya'da, Hollanda'da, Amerika Birleşik Devletleri'nde ve Türkiye'nin büyük şehirlerinde de konuşulsun. Ama bütü

Anadil.org Ekibi

Yapay Zeka 9 August 2026

Zazaca'da ilk adım: Mozilla Zazaca Alpha TTS modeli

Zazaca için eğitilen ilk açık kaynak sesli konuşma modelini alpha sürümüyle paylaşıyoruz; veri büyüdükçe geliştirmeye devam edeceğiz.

Anadil.org Ekibi

Yapay Zeka 8 August 2026

MozilLaz yayında: Lazca için ilk açık kaynak sesli konuşma modeli

VoxCPM2 ve LoRA ince ayarıyla eğitilen MozilLaz, Lazca metni doğal bir sese dönüştürebiliyor ve Hugging Face üzerinden herkese açık.

Anadil.org Ekibi

Arkeoloji 5 August 2026

Karamanlıca: Yunan Harfleriyle Yazılan Türkçe

Osmanlı Anadolusu'nda Türkçe konuşan Ortodoks Hristiyanlar, kendi dillerini Yunan alfabesiyle yazdı. Karamanlıca, bir dilin ve bir yazının aynı şey olmadığını gösteren en çarpıcı örneklerden biri.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 2 August 2026

Kürtçe Neden Tehlike Atlası'nda Yok?

Türkiye'de Türkçeden sonra en çok konuşulan ana dil Kürtçe olmasına rağmen, UNESCO bu dili "tehlikede" listesine almıyor. Bunun nedeni, "tehlike" kavramının aslında ne anlama geldiğiyle ilgili.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 31 July 2026

Anadolu'nun Dil Aileleri: Aynı Coğrafya, Farklı Kökenler

Lazca ve Zazaca genellikle birbirine ya da Kürtçeye karıştırılır; oysa dilbilimsel sınıflandırmada üçü de ayrı ailelerden gelir. Bu yazı, sık karıştırılan birkaç dili kök ailelerine göre ayırıyor.

Anadil.org Ekibi

Arkeoloji 29 July 2026

Hititçe: Anadolu'da Çözülen İlk Hint-Avrupa Dili

1915'te Çek dilbilimci Bedřich Hrozný, Boğazköy'de bulunan çivi yazılı bir tablette 'ekmek yiyeceksiniz, su içeceksiniz' cümlesini çözdüğünde, Hint-Avrupa dil ailesinin haritası yeniden çizildi.

Anadil.org Ekibi

Arkeoloji 27 July 2026

Urartuca: Van Kalesi'nin Çivi Yazılı Sessizliği

MÖ 9-6. yüzyıllar arasında Van Gölü çevresinde bir imparatorluk kurmuş Urartular'dan bugüne yalnızca taşa kazınmış kelimeler kaldı — ve bilinen hiçbir torun dil yok.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 22 July 2026

Suret: Adı "Urmice"den Gelen, Türkiye'de Artık Konuşanı Kalmayan Dil

Adını İran'ın Urmi kentinden alan Suret, Doğu Süryani Kilisesi'ne bağlı toplulukların dili — ama UNESCO'ya göre Türkiye'de artık bu dili konuşan kimse kalmadı.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 11 July 2026

İstanbul'da Bir Kayıp Diller Sergisi: Rezan Has Müzesi

İstanbul'da bir üniversite müzesi, yıllardır "Kayıp Dillerin Fısıldadıkları" adıyla Anadolu'nun kayıp ve tehlikedeki dillerini konu alan bir sergi ve panel dizisi yürütüyor.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 30 June 2026

Türkiye'de Kaç Dil Tehlikede? Sayılar Neden Kaynaktan Kaynağa Değişiyor?

Bir kaynak 15, bir başkası 18, bir üçüncüsü 21 diyor. Türkiye'deki tehlikedeki dil sayısı neden kaynaktan kaynağa bu kadar farklı raporlanıyor?

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 19 June 2026

Bir Dil Ne Zaman "Tehlikede" Sayılır? UNESCO'nun Dokuz Ölçütü

UNESCO bir dilin tehlike derecesini keyfi olarak değil, dokuz farklı ölçüte göre belirliyor — konuşucu sayısından devlet politikalarına kadar.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 8 June 2026

Romanca: Sınır Tanımayan Bir Dilin Anadolu'daki İzi

Dünya genelinde 15-20 milyon kişi tarafından konuşulduğu tahmin edilen Romanca, tek bir ülkeye ya da bölgeye ait olmayan, göçebe tarihiyle şekillenmiş bir dil.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 28 May 2026

Gagavuzca: Ortodoks Hristiyan Türkler Nasıl Moldova'ya Gitti?

Gagavuzlar dil olarak Türkçeye çok yakın bir Oğuz Türkçesi konuşur ama dinen Ortodoks Hristiyandır — ve 1923'te din esaslı mübadeleyle Edirne'den Yunanistan'a gönderilmişlerdir.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 17 May 2026

Hemşince: Karadeniz'in Sakladığı Dil

Hopa ve Borçka'nın dağ köylerinde konuşulan Hemşince, Batı Ermenicesinin bir kolu mu yoksa ayrı bir dil mi tartışması hâlâ süren, az bilinen bir Karadeniz dili.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 6 May 2026

Adigece ve Çerkezce: Batı ile Doğu Arasındaki Fark

"Çerkezce" tek bir dil değil; Batı Çerkezcesi (Adigece) ve Doğu Çerkezcesi (Kabardeyce) olmak üzere resmî olarak ayrı kabul edilen iki dilden oluşuyor.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 25 April 2026

Abazaca mı, Abhazca mı? Birbirine Karıştırılan İki Dil

İsimleri birbirine bu kadar benzeyen, yakın akraba iki dil: Abazaca ve Abhazca. Ama ikisi aynı dil değil — ve ikisi de Anadolu'da konuşuluyor.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 14 April 2026

1864 Büyük Çerkes Sürgünü ve Anadolu'nun Kafkas Dilleri

Abazaca, Abhazca, Adigece, Çerkezce ve Ubıhça'nın bugün Anadolu'da konuşulmasının ortak nedeni tek bir tarihsel olay: 1864'teki Kafkasya sürgünü.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 3 April 2026

Ubıhça: 82 Ünsüzü Olan, Sessizliğe Gömülen Dil

Dünyanın bilinen en zengin ünsüz envanterine sahip dillerinden biri olan Ubıhça, son konuşucusu Tevfik Esenç'in 1992'deki ölümüyle tarihe karıştı.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 23 March 2026

Kapadokya Yunancası: 2005'te "Yeniden Keşfedilen" Dil

Konuşucularının 1960'lardan beri öldüğü sanılan Kapadokya Yunancası, 2005'te iki dilbilimcinin Yunanistan'da hâlâ bu dili konuşan kişiler bulmasıyla yeniden gündeme geldi.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 12 March 2026

Pontus Rumcası: Trabzon Köylerinde Hâlâ Konuşulan Yunanca

1923 nüfus mübadelesi Hristiyan Rumları Yunanistan'a gönderdi, ama Müslüman Pontus Rumcası konuşucuları din esaslı mübadele kapsamına girmediği için Trabzon'un bazı köylerinde bugün de bu dili konuşuyor.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 1 March 2026

Batı Ermenicesi: Bir Diasporanın Dili

1915 öncesinde İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun büyük bölümünde konuşulan Batı Ermenicesi, bugün büyük ölçüde İstanbul ve dünyaya yayılmış bir diaspora tarafından yaşatılıyor.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 18 February 2026

Hertevince: Dört Kişiye Düşen Bir Dil

Siirt'in Hertevin köyünde konuşulan bu Aramice lehçesi, 1970'te bir Alman dilbilimci tarafından "keşfedilene" kadar bilim dünyasının haberi bile yoktu; bugün konuşabilen sadece birkaç kişi kaldı.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 7 February 2026

Mlahso: Tek Bir Kişiyle Birlikte Sönen Dil

Diyarbakır'ın Lice ilçesine bağlı bir köyde konuşulan Mlahso, son konuşucusu İbrahim Hanna'nın Suriye'de ölümüyle 1990'ların sonunda sessizliğe gömüldü.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 27 January 2026

Süryanicenin Dört Kolu: Turoyo, Suret, Hertevin, Mlahso Nasıl Ayrışır?

"Süryanice" tek bir dil değil; Türkiye'de ve çevresinde konuşulan Aramice kökenli en az dört farklı lehçeyi kapsayan bir şemsiye terim.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 16 January 2026

Ladino: Anadolu Toprağında Yaşayan Bir İspanyolca

Sefarad Yahudilerinin 1492'de İspanya'dan sürülüşüyle Osmanlı topraklarına taşıdığı Ladino, bugün İstanbul ve İzmir'de büyük ölçüde yaşlı kuşaklar arasında hayatta.

Anadil.org Ekibi

Dil Bilim 5 January 2026

Nogayca: Anadolu'da Bir Kıpçak Türkçesi

Nogaylar 18. ve 19. yüzyıllarda Kafkasya'dan Anadolu'ya göç etti; bugün Türkiye'de konuşulan Nogayca, UNESCO tarafından "kesinlikle tehlikede" ilan edildi.

Anadil.org Ekibi

Bültene Katılın

Dijital kazılarımızdan haberdar olun. Her ay yeni bir katman.

Yeni yazılar, dil keşifleri ve model güncellemeleri doğrudan posta kutunuza gelsin.

Abone Ol